Smart contract ในระบบสุขภาพทำอะไรได้ และมีขอบเขตอย่างไร

Smart contract คือโปรแกรมที่ประมวลผลเงื่อนไขบนเครือข่าย blockchain เมื่อข้อมูลนำเข้าตรงตามกฎที่กำหนด โปรแกรมจึงบันทึกสถานะหรือเรียกการทำงานที่เตรียมไว้ ชื่อนี้อาจทำให้นึกถึงสัญญาทางกฎหมาย แต่โค้ดไม่ได้ตีความเจตนา ข้อยกเว้น หรือบริบทได้เอง ทุกอย่างขึ้นอยู่กับกฎและข้อมูลที่ระบบได้รับ

ในงานสุขภาพ smart contract มักถูกเสนอให้ใช้กับการให้สิทธิ์ การชำระเงิน ห่วงโซ่อุปทานยา และการวิจัย สำหรับ HealthTAG การทำงานในปัจจุบันครอบคลุมการอนุญาตสิทธิ์และประวัติการเข้าถึง

กฎแบบ if-then ทำงานอย่างไร

เงื่อนไขพื้นฐานของ smart contract เขียนได้ในรูป “ถ้าเงื่อนไขเป็นจริง ให้ทำรายการที่กำหนด” เช่น ถ้าสถานะสิทธิ์ยังมีผล ระบบจึงยอมรับคำขอในขั้นถัดไป เครือข่ายประมวลผลกฎเดียวกันและเก็บผลไว้ในประวัติธุรกรรม

ความสม่ำเสมอนี้มีประโยชน์กับกฎที่กำหนดได้ชัด แต่ไม่ได้รับประกันว่ากฎนั้นถูกต้อง หากเขียนเงื่อนไขผิด ใช้ข้อมูลจากแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ หรือไม่รองรับเหตุฉุกเฉิน ระบบก็อาจทำงานผิดอย่างสม่ำเสมอ การตรวจทานโค้ด การควบคุมข้อมูลนำเข้า และวิธีแก้ไขเมื่อพบข้อผิดพลาดจึงยังจำเป็น

การให้ความยินยอมและสิทธิ์เข้าถึง

กรณีใช้งานที่เกี่ยวข้องกับ HealthTAG มากที่สุดคือการจัดการสถานะสิทธิ์ ผู้ป่วยหรือกระบวนการที่ได้รับอนุญาตกำหนดช่วงเวลาการเข้าถึง จากนั้นระบบปลายทางตรวจสถานะก่อนส่งข้อมูล

ในสถาปัตยกรรมปัจจุบัน Hospital API ตรวจช่วงเวลา 15 นาทีที่กำหนดจากสถานะบน blockchain หากคำขอผ่านจึงอ่านข้อมูล FHIR จากระบบโรงพยาบาล Blockchain เก็บเหตุการณ์การให้ความยินยอมและการเข้าถึง ส่วนเวชระเบียนยังอยู่ใน FHIR Server ที่โรงพยาบาลควบคุม

ขอบเขตนี้ต่างจากการนำเวชระเบียนไปเก็บใน smart contract ข้อมูลทางคลินิกมีรายละเอียดมาก เปลี่ยนแปลงตามการรักษา และอยู่ภายใต้การควบคุมของโรงพยาบาล ระบบจึงส่งข้อมูลผ่าน API หลังตรวจสิทธิ์ แทนการเผยแพร่ข้อมูลลงในบัญชีแยกประเภท

การเคลมประกันเป็นแนวคิดที่ต้องเชื่อมหลายระบบ

Smart contract อาจถูกออกแบบให้ตรวจข้อมูลกรมธรรม์ เอกสารการรักษา หรือสถานะการอนุมัติก่อนเริ่มขั้นตอนชำระเงิน แต่ blockchain ไม่รู้ข้อเท็จจริงภายนอกด้วยตนเอง ระบบต้องมีแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ รวมทั้งวิธีรับมือกับข้อมูลผิด ข้อยกเว้น การอุทธรณ์ และข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับ

ตัวอย่างทั่วไปอาจเริ่มจากระบบโรงพยาบาลส่งรหัสการวินิจฉัยและรายการเรียกเก็บเงินไปยังบริการที่ตรวจสอบข้อมูล จากนั้น oracle ส่งสถานะที่จำเป็นให้ smart contract เปรียบเทียบกับเงื่อนไขกรมธรรม์ หากเงื่อนไขครบ ระบบจึงเริ่มขั้นตอนอนุมัติหรือชำระเงินต่อไป หากข้อมูลขัดแย้งกัน เคสต้องเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบของคน

ระบบลักษณะนี้อาจลดเวลาที่เสียไปกับการส่งเอกสารและการตรวจเงื่อนไขซ้ำ แต่ระยะเวลาจริงขึ้นอยู่กับบริษัทประกัน คุณภาพข้อมูล การตรวจทุจริต และกฎที่ใช้ จึงไม่ควรกำหนดว่าทุกกระบวนการจะเสร็จภายในไม่กี่นาที

การใช้ smart contract ในห่วงโซ่อุปทานและงานวิจัย

แนวคิดเดียวกันอาจใช้ตรวจเงื่อนไขการขนส่งยา หรือบันทึกสถานะการทำงานในโครงการวิจัยได้ แต่ sensor ผู้รับรอง และกระบวนการภายนอกยังเป็นผู้สร้างข้อเท็จจริง Smart contract ทำได้เพียงประมวลผลข้อมูลที่ได้รับตามกฎ

ในห่วงโซ่อุปทาน กฎอาจตรวจว่าอุณหภูมิระหว่างขนส่งอยู่ในช่วงที่กำหนด มีใบรับรองจากหน่วยงานที่ระบุ และผู้รับยืนยันการส่งมอบแล้ว จากนั้นระบบจึงปล่อยการชำระเงินหรือบันทึกว่างานขั้นนั้นเสร็จสมบูรณ์ ตัวอย่างนี้ต้องพึ่ง sensor และผู้รับรองที่เชื่อถือได้ เพราะ smart contract ไม่สามารถยืนยันสภาพของยาได้ด้วยตนเอง

ในงานวิจัย กฎอาจบันทึกว่าผู้เข้าร่วมทำขั้นตอนตามโครงการครบแล้ว และเริ่มการจ่ายค่าตอบแทนตามข้อตกลง ข้อมูลผลการทดลองยังต้องเก็บในระบบที่เหมาะกับข้อมูลวิจัย การอนุมัติด้านจริยธรรม การถอนความยินยอม และการแก้ไขข้อมูลยังอยู่ภายใต้กระบวนการของโครงการ

ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นการใช้ smart contract ที่เป็นไปได้ ไม่ได้ระบุว่า HealthTAG มีผลิตภัณฑ์ การติดตั้ง หรือความร่วมมือในด้านเหล่านี้

Smart contract ไม่แทนการตัดสินใจของคน

กฎอัตโนมัติเหมาะกับเงื่อนไขที่วัดและตรวจซ้ำได้ แต่ระบบสุขภาพมีบริบทที่โค้ดอาจไม่เห็น เช่น เหตุฉุกเฉิน ความคลาดเคลื่อนของตัวตน หรือข้อมูลที่ยังไม่ครบ การออกแบบจึงต้องกำหนดผู้รับผิดชอบ ช่องทางทบทวน และขั้นตอนจัดการข้อผิดพลาด

ความโปร่งใสของประวัติไม่ได้หมายความว่าควรเปิดข้อมูลทุกอย่าง ผู้พัฒนาต้องลดข้อมูลที่บันทึกบน blockchain ให้เหลือเท่าที่จำเป็น ปกป้องข้อมูลในระบบต้นทาง และให้สิทธิ์แก่ผู้ใช้อย่างเหมาะสมกับหน้าที่

ขอบเขตที่ควรจำเกี่ยวกับ HealthTAG

HealthTAG ใช้ blockchain เป็นชั้นสำหรับสถานะสิทธิ์และประวัติการให้ความยินยอมกับการเข้าถึง โรงพยาบาลยังควบคุมเวชระเบียน Hospital API ตรวจสิทธิ์ และข้อมูลทางคลินิกเดินทางผ่าน FHIR API เมื่อคำขอได้รับอนุญาต

การอธิบาย smart contract อย่างรับผิดชอบจึงต้องระบุทั้งสิ่งที่โค้ดทำและสิ่งที่อยู่นอกขอบเขต มันช่วยให้กฎบางประเภททำงานสม่ำเสมอและตรวจย้อนหลังได้ แต่ไม่ได้ทำให้ข้อมูลนำเข้าถูกต้อง ไม่ได้แทนการกำกับดูแล และไม่ได้เปลี่ยน blockchain ให้เป็นที่เก็บเวชระเบียน

แหล่งอ่านเพิ่มเติม

• V. Singh และ K. Sharma (2023), “The Role of Smart Contracts in Revolutionizing Healthcare Insurance Claim Processing” ตามรายการอ้างอิงที่ปรากฏในบทความต้นฉบับ
• Smart contracts, Ethereum Foundation
• Oracles, Ethereum Foundation
• สถาปัตยกรรม Data Source Node, HealthTAG